4.04.2025
Қазақ тіліне тән төл дыбыстарды меңгеру: тіл ұстарту жаттығулары
Қазақ тілі ерекше дыбыстарға бай тілдердің бірі болып табылады. Оның төл дыбыстарының айырықша рөлі зор. Қазақ тіліндегі ә, ө, қ, ү, ұ, і, ғ, ң, һ дыбыстарын дұрыс меңгеру — балалардың тілдік дағдыларын дамытудағы маңызды кезеңдердің бірі. Бұл дыбыстарды дұрыс айту үшін арнайы жаттығулар мен тіл ұстарту жұмыстарын жүргізу қажет.
🔹 Қазақ тілінің төл дыбыстары:
- Ә – ауызды ашып айтылатын дауысты дыбыс.
- Ө – жіңішке дауысты дыбыс, ауызды сәл жиырып айтылуы керек.
- Қ – қатты, қатаң дауыссыз дыбыс, тіл артына келіп шығады.
- Ү – ерінге жіңішке дауысты дыбыс.
- Ұ – жуан дауысты дыбыс, ауызды кең ашып айту қажет.
- І – тілдің алдынан жасалатын жіңішке дауысты дыбыс.
- Ғ – жіңішке дауыссыз дыбыс, дауыс қатаң айтылады.
- Ң – тілдің артқы жағынан шығып айтылатын дауыссыз дыбыс.
- Һ – тыныс алу дыбысы, ауыздың кең ашылуын талап етеді.
✅ Төл дыбыстарды дұрыс меңгеруге арналған жаттығулар:
- Дыбыстарды дұрыс айту
Әр дыбыстың өзіндік ерекшелігі бар. Мысалы, «қ» дыбысы тілдің артына, ал «ү» дыбысы еріннен айтылады. Әр дыбысты дұрыс айту үшін балаларды олардың артикуляциялық ерекшеліктерімен таныстыру қажет. - Тапсырмалар мен сөздер арқылы жаттығу
- Дыбыстарды қайталап айту
Балаларға белгілі бір дыбысты қайталап айтқызу арқылы олардың дұрыс дыбыстауына назар аудару керек. Бұл жаттығу баланың ауызша сөйлеу дағдыларын арттырады. - Қарапайым сөздермен сөйлемдер құрастыру
Әр дыбыспен баланы сөйлемдер құрастыруға шақыру. Мысалы: «Қарға қарқылдады», «Ұлу ақырын қозғалады». Бұл сөйлемдер балалардың дыбыстарды дұрыс айтуына көмектеседі. - Интерактивті ойындар
Балаларға ойын түрінде жаттығулар ұйымдастырыңыз. Мысалы, «Дыбысты тап!» ойыны арқылы әр дыбысты тыңдап, дұрыс сөздермен сәйкестендіру. - Көрнекі құралдар қолдану
Дыбыстарды дұрыс меңгеру үшін суреттер, карточкалар мен таблицаларды пайдаланыңыз. Әр дыбысты көрсету арқылы баланың назарын аудартып, жаттығуларды қызықтырақ етуге болады.
🔸 Нәтиже: Қазақ тіліндегі төл дыбыстарды дұрыс меңгеру баланың тілдік қорын байытып, сөйлеу дағдыларын дамытуға көмектеседі. Дұрыс айтылған әрбір дыбыс баланың тілінің дәлдігін арттырады, әрі оның сөйлеу қабілетін нығайтады.
Балаларға қазақ тілінің төл дыбыстарын үйрету – маңызды қадам. Бұл дағдыларды бала кезінен дамыту олардың тіл білімін нығайтып, қазақ тілінің ерекшеліктерін түсінуге мүмкіндік береді.
14.01.2025
12.02.2025
Қазақ тілінде жұмбақтарды шешу — бала тілінің дамуының алғышарты.
Жұмбақтар – қазақ халқының бай фольклорының бір бөлігі, олар балалардың ойлау қабілетін дамытуға, сөздік қорын байытуға көмектеседі. Жұмбақтар арқылы тіл үйренуші бала қиялын дамытады, әрі қазақ тілінің ерекшеліктерін меңгереді. Сонымен қатар, жұмбақтар балаларды ұқыптылыққа, тыңдай білуге, ойлау дағдыларын жетілдіруге үйретеді.
Жұмбақтарды қолданудың артықшылықтары:
- Балалардың сөздік қорын байыту: Жұмбақтар баланың жаңа сөздерді үйренуіне, олардың мағынасына тереңірек үңілуіне мүмкіндік береді.
- Ойлау қабілетін дамыту: Жұмбақтар балалардың ойлау, салыстыру, талдау дағдыларын жетілдіреді.
- Тілдік дағдыларды қалыптастыру: Қазақ тілінің грамматикалық құрылымын үйрену үшін жұмбақтар қолдану өте тиімді. Жұмбақтар арқылы балалар тілдің нәзік ерекшеліктерін меңгереді.
- Креативті ойлауды дамыту: Жұмбақтарды шешу кезінде балалар қиялы мен шығармашылық қабілеттерін пайдаланады.
25.12.2024
Қазақ тілінде апта күндерін жаттау: Кеңес
Қазақ тіліндегі апта күндерін жаттау – баланың тілін дамытуда маңызды қадам. Апта күндері балалардың күнделікті өмірінде маңызды рөл атқарады және оларды дұрыс меңгеру уақытты тиімді пайдалануға, жүйелі өмір сүруге көмектеседі. Әр күннің өзіндік ерекшелігі мен маңызы бар, сол себепті апта күндерін үйрету арқылы балаларды тәртіпке үйретуге болады.
Қазақ тіліндегі апта күндерін жаттауға арналған кеңестер:
- Әндер мен өлеңдер арқылы жаттау
Балалар үшін қайталанып айтылатын әндер мен өлеңдер арқылы апта күндерін жаттау өте тиімді. Музыкалық үйлесімділік пен қайталану сөздерді есте сақтауды жеңілдетеді. - Көрнекіліктер мен суреттер қолдану
Апта күндерін жаттауға көмектесетін көрнекі құралдар мен суреттерді пайдаланыңыз. Мысалы, әр күнге сәйкес суреттер мен белгілеулерді балалардың көзіне көрінетін жерде орналастырыңыз. Әр күннің сипаттамасын және сол күні істелетін жұмыстарды суретпен көрсету арқылы жаттауды жеңілдетуге болады. - Топтық жұмыстар мен ойындар ұйымдастыру
Балаларды топқа бөліп, әрбір топқа апта күндерінің аттарын карточкаларға жазып, оларды дұрыс ретпен орналастыруды ұсыныңыз. Сондай-ақ, әр күнге қатысты сұрақтар қойып, балаларды жауап беруге шақыру арқылы олардың жадысын дамытуға болады. - Қайталау арқылы жаттау
Балаларға апта күндерін қайталап айту, оларды күнделікті өмірде пайдалану арқылы жаттау өте тиімді. Мысалы, күн сайын балаға: «Бүгін қандай күн?» деп сұраңыз. Бұл балалардың уақытты бағалауға, жоспарлауға және күнделікті жұмыстарын ұйымдастыруға көмектеседі. - Ойындар арқылы үйрету
Апта күндерін үйретудің тағы бір тиімді әдісі – ойындар. Балаларға күндер бойынша түрлі тапсырмалар беріңіз, мысалы, әр күніне қатысты белгілі бір әрекеттерді орындауды сұраңыз. Мысалы, «Сенбі күні не істейміз?», «Жексенбі күні қандай іс-шаралар өтеді?» деген сияқты сұрақтар қою арқылы апта күндерін есте сақтау қызықты әрі пайдалы болады. - Апта күндерін күнделікті өмірде пайдалану
Балаларға әр күніне қатысты әрекеттерді айтып отыру арқылы жаттауды тұрақты әдетке айналдырыңыз. Мысалы, балабақшада немесе үйде апта күндері туралы әңгімелер өткізіп, әр күннің мақсатын түсіндіріңіз. Бұл балаларға апта күндерін өз өмірінде қолдануға көмектеседі.
21.10.2024
Қазақ тілінде мақал-мәтел құрастырамыз!
Қазақ тілінің байлығы мен тереңдігін көрсететін маңызды элементтердің бірі – мақал-мәтелдер. Мақал-мәтелдер – халық даналығының асыл қазынасы, олар ғасырлар бойы жинақталған өмірлік тәжірибені, ақылды кеңестер мен өмір сүру заңдылықтарын көрсетеді.
Мақал-мәтелдер не үшін маңызды?
- Мақал-мәтелдер баланың сөздік қорын байытады.
- Олардың ойлау қабілетін дамытады.
- Жақсы қарым-қатынас орнатуға, дұрыс шешімдер қабылдауға көмектеседі.
- Қазақ халқының ұлттық құндылықтары мен дүниетанымын түсінуге мүмкіндік береді.
Қазақ тілінде мақал-мәтел құрастыру: кеңестер
- Тақырыпты анықтаңыз
Мақал-мәтелдерді құрастыру кезінде алдымен белгілі бір тақырыпты таңдаңыз: еңбек, достық, адалдық, табиғат және тағы басқалар. - Күнделікті өмірден мысалдар алыңыз
Мақал-мәтелдер көбінесе күнделікті өмірдегі жағдайлардан туындайды. Мысалы, біреуге көмектесу, еңбек ету, табиғатты қорғау туралы сөздер арқылы мақал құрастыруға болады. - Қазақ тілінің ерекшеліктерін ескеріңіз
Қазақ тілі бай тіл, сондықтан мақал-мәтелдерде тілдің әсемдігін, ырғақ пен ұйқас қолдануға тырысыңыз. Мысалы: «Еңбек етсең – ерінбей, тояды қарның тіленбей» немесе «Досы көпті жау алмайды». - Қарапайым сөздермен бастаңыз
Мақал-мәтел құрастыру барысында қарапайым сөздер мен фразаларды пайдалануға болады. Құрастырып жатқан мақалдың мағынасы баланың түсінігіне оңай әрі нақты жетуі керек. - Жаттығу жасаңыз
Балаларға бірнеше сөздер немесе сөйлемдер ұсынып, олардан мақал-мәтел құрастыруды сұраңыз. Мысалы: «Еңбек», «достық», «қамқорлық» сөздері арқылы мақал құрастыру. - Ойлану мен талдау
Мақал-мәтелдердің мағынасын түсініп, оның өмірде қалай қолданылатынын балалармен бірге талқылаңыз. Бұл баланың тілін дамытады және мақалдың терең мағынасын түсінуге көмектеседі.
Мысалдар
- Еңбек – «Еңбектің наны тәтті, жалқаудың жаны тәттті»
- Білім – «Білім-инмен құдық қазғандай»
- Сабыр – «Сабыр түбі – сары алтын»
- Отбасы– «Әке – асқар тау»
Қорытынды
Мақал-мәтелдер – қазақ тілінің құндылығы, халықтың ой-санасын, тәжірибесін жеткізетін үлкен қазына. Балаларға мақал-мәтелдерді құрастыру арқылы тілін дамытуға, ойлау қабілетін арттыруға үлкен мүмкіндік беріледі.
ҚР Тілдері күніне арналған мерекелік шара
22.09.2022 ж
ҚР Тілдері күні қарсаңында бақшамызда мерекелік шара өтті. Үш тілде өткен шарада педагогтар қазақ тілінде сұрақтарға жауап беріп, «Полиглот» ойынын ойнады. Қазақ тілі мұғалімі Кашкинбай Қарлығаш және тәрбиешілердің қатысуымен «Абай және Пушкин рухани үндестік» тақырыбында қойылым қойылды.
«Үш тұғырлы тіл – заман талабы»
16.10.2022
16 қыркүйек күні Павлодар қаласының №2 сәбилер бақшасында «Үш тұғырлы тіл – заман талабы» атты викторина өткізілді. Педагогтер 5 кезеңнен тұратын викторинаға қатысып, өздерінің білімдерін тексерді. Сайыс «Сөз тапқанға», «Тіл өнер», «Ойлы болсаң озып көр», «Қызықты ұйқастар», «Білімпаздар» атауында ұйымдастырылған сайысқа педагогтер топқа бөлініп білімдерін сынады.
«Бір шаңырақ астында» Мерекелік ертеңгіліктер
19.09.2022
Бақшамызда 19 қыркүйек күні «Бір шаңырақ астында» мерекелік ертеңгіліктер өткізілді. Онда балалар қазақ, өзбек халықтарының биін билеп, «Достық» әнін шырқады. Сұрақтарға жауап беріп, тақпақтарын айтты. Мереке көңілді тойланды.
«Қазақ ұлттық аспаптары» музыкалық шаралар
14.11.2022
Павлодар қаласының №2 сәбилер бақшасында «Қазақ ұлттық аспаптары» атауымен музыкалық шаралар өткізілді. Қазақ тілі мұғалімі және музыка жетекшілерінің ұйымдастыруымен өткен шарада балалар қазақ тілінде ән айтып, би билеп, домбыра, қобыз, жетіген секілді қазақ ұлттық аспаптары жайында ақпараттар алды.
Облыстық «Ertis» телеарнасында өзге ұлт балаларының қатысуымен бағдарлама
Балалар «ERTIS» телеарнасында!
21.02.2023
Біздің балабақшаның қазақ тілі мұғалімі Қарлығаш Кашкинбай және орыс тілінде оқытылатын мектепалды даярлық топтарының тәрбиеленушілері Милана Барабаш, Ксения Финк, Нармина Кайтаева «ERTIS» телеарнасына сұхбат берді. «Өнерлі өрге жүзер» тақырыбында өткен шығарылымда қазақ тілі мұғалімі өзінің жұмыс жоспарымен, іс-тәжірибесімен, әдіс-тәсілдерімен бөлісті. Сондай-ақ балалар «Ұялы телефон» атауында жатқа өлең оқып, қазақ тілінде сұрақтарүа жауап беріп, жүргізушілерге жұмбақ жасырды.
1 наурыз – Алғыс айту күні
01.03.2023
1 наурыз – Алғыс айту күні түрлі ұлт өкілдерінің арасындағы адамгершілік қарым-қатынастың өнегелі өлшеміне айналды. Алғыс күні біздің балабақшамызда да аталып өтті. Балабақша қызметкерлері және қазақ тілі мұғалімі Қарлығаш Кашкинбайдың ата-аналар мен балаларды әсем әуен, тәтті кәмпиттермен күтіп алып, бүгінгі күннің маңызын түсіндірді. Ата-аналар да өз тарапынан ізгі тілектерін жазып қалдырды.
«Наурыз аруы»
20.03.2023
20 наурыз күні балабақшамызда қазақ тілі мұғалімі Кашкинбай Карлыгаш және әдіскер Алмагүл Коккезованың ұйымдастыруымен «Наурыз аруы» атты педагогтер арасында сайысы өтті. Сайыс «Дефиле» , «Білгенге маржан», «Өнерлі ару» атты кезеңдерден тұрды. Мұнда педагогтер қазақ ұлттық киімін насихаттап, қазақ тілінде қазақ салт-дәстүрлеріне қатысты сұрақтарға жауап берді. Соңғы кезеңде қазақ тілінде ән орындап, қазақ билерін билеп, өлеңдер оқыды. Қазылар алқасының шешімімен Голод Надежда Геннадьевна бірінші орынға лайықты деп танылды. Барлық қатысушыларға дипломдар табысталды.
